Gagan mein thaal
Gagan mein thaal is an Aarti (prayer) in Sikh religion which was recited by first guru, Guru Nanak.[1] This was recited by him in 1506[2] or 1508[3][4] at the revered Jagannath Temple, Puri during his journey (called "udaasi") to east India.[2][3] This arti is sung (not performed with platter & lamps etc.) daily after recitation of Rehraas Sahib & Ardās at the Harmandir Sahib, Amritsar and each Gurudwara sahib.
Part of a series on |
Sikhism |
---|
![]() |
|
Practices
|
|
General topics
|
Views of Ravindranath Tagore
Famous saint poet of India Rabindranath Tagore was once asked by Balraj Sahni, who used to teach at Santiniketan then, that the way he has written the National Anthem of India, why doesn't he write one for the world? He replied that it has already been written. It was written in 16th Century by Guru Nanak,and this was sung by Guru Nanak Dev ji as Arati at Jagannath puri to the lord (the omnipresent God).[5] and that this anthem was not only for the world, but for the entire universe. He was so influenced by this aarti that he himself translated it into Bangla language.[2][3][6][7]
Text and translation
Guru Nanak Dev Ji has imagined the entire universe decorated as a prayer platter on the altar of the almighty. The starting verses of the aarti are as follows :
Original Gurumukhi text
ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੧ ॥ Raag Dhhanaasaree Mehalaa 1 || Raag Dhanaasaree, First Mehl:
ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ ਰਵਿ ਚੰਦੁ ਦੀਪਕ ਬਨੇ ਤਾਰਿਕਾ ਮੰਡਲ ਜਨਕ ਮੋਤੀ ॥
Gagan Mai Thhaal Rav Chandh Dheepak Banae Thaarikaa Manddal Janak Mothee ||
ਧੂਪੁ ਮਲਆਨਲੋ ਪਵਣੁ ਚਵਰੋ ਕਰੇ ਸਗਲ ਬਨਰਾਇ ਫੂਲੰਤ ਜੋਤੀ ॥੧॥ Dhhoop Malaaanalo Pavan Chavaro Karae Sagal Banaraae Foolanth Jothee ||1||
ਕੈਸੀ ਆਰਤੀ ਹੋਇ ॥ Kaisee Aarathee Hoe ||
ਭਵ ਖੰਡਨਾ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ॥ Bhav Khanddanaa Thaeree Aarathee ||
ਅਨਹਤਾ ਸਬਦ ਵਾਜੰਤ ਭੇਰੀ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ Anehathaa Sabadh Vaajanth Bhaeree ||1|| Rehaao ||
ਸਹਸ ਤਵ ਨੈਨ ਨਨ ਨੈਨ ਹਹਿ ਤੋਹਿ ਕਉ ਸਹਸ ਮੂਰਤਿ ਨਨਾ ਏਕ ਤਦ਼ਹੀ ॥ Sehas Thav Nain Nan Nain Hehi Thohi Ko Sehas Moorath Nanaa Eaek Thuohee ||
ਸਹਸ ਪਦ ਬਿਮਲ ਨਨ ਏਕ ਪਦ ਗੰਧ ਬਿਨੁ ਸਹਸ ਤਵ ਗੰਧ ਇਵ ਚਲਤ ਮੋਹੀ ॥੨॥ Sehas Padh Bimal Nan Eaek Padh Gandhh Bin Sehas Thav Gandhh Eiv Chalath Mohee ||2||
ਸਭ ਮਹਿ ਜੋਤਿ ਜੋਤਿ ਹੈ ਸੋਇ ॥ Sabh Mehi Joth Joth Hai Soe ||
ਤਿਸ ਦੈ ਚਾਨਣਿ ਸਭ ਮਹਿ ਚਾਨਣੁ ਹੋਇ ॥ This Dhai Chaanan Sabh Mehi Chaanan Hoe ||
ਗੁਰ ਸਾਖੀ ਜੋਤਿ ਪਰਗਟੁ ਹੋਇ ॥ Gur Saakhee Joth Paragatt Hoe ||
ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੁ ਆਰਤੀ ਹੋਇ ॥੩॥ Jo This Bhaavai S Aarathee Hoe ||3||
ਹਰਿ ਚਰਣ ਕਵਲ ਮਕਰੰਦ ਲੋਭਿਤ ਮਨੋ ਅਨਦਿਨਦ਼ ਮੋਹਿ ਆਹੀ ਪਿਆਸਾ ॥ Har Charan Kaval Makarandh Lobhith Mano Anadhinuo Mohi Aahee Piaasaa ||
ਕ੍ਰਿਪਾ ਜਲੁ ਦੇਹਿ ਨਾਨਕ ਸਾਰਿੰਗ ਕਉ ਹੋਇ ਜਾ ਤੇ ਤੇਰੈ ਨਾਇ ਵਾਸਾ ॥੪॥੩॥ Kirapaa Jal Dhaehi Naanak Saaring Ko Hoe Jaa Thae Thaerai Naae Vaasaa ||4||3||
ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਆਰਤੀ ਮਜਨੁ ਮੁਰਾਰੇ ॥ Naam Thaero Aarathee Majan Muraarae ||
ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਝੂਠੇ ਸਗਲ ਪਾਸਾਰੇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ Har Kae Naam Bin Jhoothae Sagal Paasaarae ||1|| Rehaao ||
ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਆਸਨੋ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਉਰਸਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਕੇਸਰੋ ਲੇ ਛਿਟਕਾਰੇ ॥ Naam Thaero Aasano Naam Thaero Ourasaa Naam Thaeraa Kaesaro Lae Shhittakaarae ||
ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਅੰਭੁਲਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਚੰਦਨੋ ਘਸਿ ਜਪੇ ਨਾਮੁ ਲੇ ਤੁਝਹਿ ਕਉ ਚਾਰੇ ॥੧॥ Naam Thaeraa Anbhulaa Naam Thaero Chandhano Ghas Japae Naam Lae Thujhehi Ko Chaarae ||1||
ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਬਾਤੀ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਤੇਲੁ ਲੇ ਮਾਹਿ ਪਸਾਰੇ ॥ Naam Thaeraa Dheevaa Naam Thaero Baathee Naam Thaero Thael Lae Maahi Pasaarae ||
ਨਾਮ ਤੇਰੇ ਕੀ ਜੋਤਿ ਲਗਾਈ ਭਇਓ ਉਜਿਆਰੋ ਭਵਨ ਸਗਲਾਰੇ ॥੨॥ Naam Thaerae Kee Joth Lagaaee Bhaeiou Oujiaaro Bhavan Sagalaarae ||2||
ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਤਾਗਾ ਨਾਮੁ ਫੂਲ ਮਾਲਾ ਭਾਰ ਅਠਾਰਹ ਸਗਲ ਜੂਠਾਰੇ ॥ Naam Thaero Thaagaa Naam Fool Maalaa Bhaar Athaareh Sagal Joothaarae ||
ਤੇਰੋ ਕੀਆ ਤੁਝਹਿ ਕਿਆ ਅਰਪਉ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਤੁਹੀ ਚਵਰ ਢੋਲਾਰੇ ॥੩॥ Thaero Keeaa Thujhehi Kiaa Arapo Naam Thaeraa Thuhee Chavar Dtolaarae ||3||
ਦਸ ਅਠਾ ਅਠਸਠੇ ਚਾਰੇ ਖਾਣੀ ਇਹੈ ਵਰਤਣਿ ਹੈ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰੇ ॥ Dhas Athaa Athasathae Chaarae Khaanee Eihai Varathan Hai Sagal Sansaarae ||
ਕਹੈ ਰਵਿਦਾਸੁ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਆਰਤੀ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਹੈ ਹਰਿ ਭੋਗ ਤੁਹਾਰੇ ॥੪॥੩॥ Kehai Ravidhaas Naam Thaero Aarathee Sath Naam Hai Har Bhog Thuhaarae ||4||3||
ਧੂਪ ਦੀਪ ਘ੍ਰਿਤ ਸਾਜਿ ਆਰਤੀ ॥ Dhhoop Dheep Ghrith Saaj Aarathee ||
ਵਾਰਨੇ ਜਾਉ ਕਮਲਾ ਪਤੀ ॥੧॥ Vaaranae Jaao Kamalaa Pathee ||1||
ਮੰਗਲਾ ਹਰਿ ਮੰਗਲਾ ॥ Mangalaa Har Mangalaa ||
ਨਿਤ ਮੰਗਲੁ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਰਾਇ ਕੋ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ Nith Mangal Raajaa Raam Raae Ko ||1|| Rehaao ||
ਊਤਮੁ ਦੀਅਰਾ ਨਿਰਮਲ ਬਾਤੀ ॥ Ootham Dheearaa Niramal Baathee ||
ਤੁਹੀ ਨਿਰੰਜਨੁ ਕਮਲਾ ਪਾਤੀ ॥੨॥ Thuhanaee Niranjan Kamalaa Paathee ||2||
ਰਾਮਾ ਭਗਤਿ ਰਾਮਾਨੰਦੁ ਜਾਨੈ ॥ Raamaa Bhagath Raamaanandh Jaanai ||
ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਨੰਦੁ ਬਖਾਨੈ ॥੩॥ Pooran Paramaanandh Bakhaanai ||3||
ਮਦਨ ਮੂਰਤਿ ਭੈ ਤਾਰਿ ਗੋਬਿੰਦੇ ॥ Madhan Moorath Bhai Thaar Gobindhae ||
ਸੈਨੁ ਭਣੈ ਭਜੁ ਪਰਮਾਨੰਦੇ ॥੪॥੨॥ Sain Bhanai Bhaj Paramaanandhae ||4||2||
ਸੁੰਨ ਸੰਧਿਆ ਤੇਰੀ ਦੇਵ ਦੇਵਾਕਰ ਅਧਪਤਿ ਆਦਿ ਸਮਾਈ ॥ Sunn Sandhhiaa Thaeree Dhaev Dhaevaakar Adhhapath Aadh Samaaee ||
ਸਿਧ ਸਮਾਧਿ ਅੰਤੁ ਨਹੀ ਪਾਇਆ ਲਾਗਿ ਰਹੇ ਸਰਨਾਈ ॥੧॥ Sidhh Samaadhh Anth Nehee Paaeiaa Laag Rehae Saranaaee ||1||
ਲੇਹੁ ਆਰਤੀ ਹੋ ਪੁਰਖ ਨਿਰੰਜਨ ਸਤਿਗੁਰ ਪੂਜਹੁ ਭਾਈ ॥ Laehu Aarathee Ho Purakh Niranjan Sathigur Poojahu Bhaaee ||
ਠਾਢਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਿਗਮ ਬੀਚਾਰੈ ਅਲਖੁ ਨ ਲਖਿਆ ਜਾਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ Thaadtaa Brehamaa Nigam Beechaarai Alakh N Lakhiaa Jaaee ||1|| Rehaao ||
ਤਤੁ ਤੇਲੁ ਨਾਮੁ ਕੀਆ ਬਾਤੀ ਦੀਪਕੁ ਦੇਹ ਉਜ੍ਯ੍ਯਾਰਾ ॥ Thath Thael Naam Keeaa Baathee Dheepak Dhaeh Oujyaaraa ||
ਜੋਤਿ ਲਾਇ ਜਗਦੀਸ ਜਗਾਇਆ ਬੂਝੈ ਬੂਝਨਹਾਰਾ ॥੨॥ Joth Laae Jagadhees Jagaaeiaa Boojhai Boojhanehaaraa ||2||
ਪੰਚੇ ਸਬਦ ਅਨਾਹਦ ਬਾਜੇ ਸੰਗੇ ਸਾਰਿੰਗਪਾਨੀ ॥ Panchae Sabadh Anaahadh Baajae Sangae Saaringapaanee ||
ਕਬੀਰ ਦਾਸ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਕੀਨੀ ਨਿਰੰਕਾਰ ਨਿਰਬਾਨੀ ॥੩॥੫॥ Kabeer Dhaas Thaeree Aarathee Keenee Nirankaar Nirabaanee ||3||5||
ਗੋਪਾਲ ਤੇਰਾ ਆਰਤਾ ॥ Gopaal Thaeraa Aarathaa ||
ਜੋ ਜਨ ਤੁਮਰੀ ਭਗਤਿ ਕਰੰਤੇ ਤਿਨ ਕੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰਤਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ Jo Jan Thumaree Bhagath Karanthae Thin Kae Kaaj Savaarathaa ||1|| Rehaao ||
ਦਾਲਿ ਸੀਧਾ ਮਾਗਉ ਘੀਉ ॥ Dhaal Seedhhaa Maago Gheeo ||
ਹਮਰਾ ਖੁਸੀ ਕਰੈ ਨਿਤ ਜੀਉ ॥ Hamaraa Khusee Karai Nith Jeeo ||
ਪਨ੍ਹ੍ਹੀਆ ਛਾਦਨੁ ਨੀਕਾ ॥ Panheeaa Shhaadhan Neekaa ||
ਅਨਾਜੁ ਮਗਉ ਸਤ ਸੀ ਕਾ ॥੧॥ Anaaj Mago Sath See Kaa ||1||
ਗਊ ਭੈਸ ਮਗਉ ਲਾਵੇਰੀ ॥ Goo Bhais Mago Laavaeree ||
ਇਕ ਤਾਜਨਿ ਤੁਰੀ ਚੰਗੇਰੀ ॥ Eik Thaajan Thuree Changaeree ||
ਘਰ ਕੀ ਗੀਹਨਿ ਚੰਗੀ ॥ Ghar Kee Geehan Changee ||
ਜਨੁ ਧੰਨਾ ਲੇਵੈ ਮੰਗੀ ॥੨॥੪॥ Jan Dhhannaa Laevai Mangee ||2||4||
ਗੋਪਾਲ ਤੇਰਾ ਆਰਤਾ ॥ Gopal Thaera Aratha ||
ਜੋ ਜਨ ਤੁਮਰੀ ਭਗਤਿ ਕਰੰਤੇ ਤਿਨ ਕੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰਤਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ Jo Jan Thumaree Bhagath Karanthae Thin Kae Kaj Savaratha ||1|| Rehao ||
ਦਾਲਿ ਸੀਧਾ ਮਾਗਉ ਘੀਉ ॥ Dhal Seedhha Mago Gheeo ||
ਹਮਰਾ ਖੁਸੀ ਕਰੈ ਨਿਤ ਜੀਉ ॥ Hamara Khusee Karai Nith Jeeo ||
ਪਨ੍ਹ੍ਹੀਆ ਛਾਦਨੁ ਨੀਕਾ ॥ ਅਨਾਜੁ ਮਗਉ ਸਤ ਸੀ ਕਾ ॥੧॥ Panheea Shhadhan Neeka || Anaj Mago Sath See Ka ||1||
ਗਊ ਭੈਸ ਮਗਉ ਲਾਵੇਰੀ ॥ Goo Bhais Mago Lavaeree ||
ਇਕ ਤਾਜਨਿ ਤੁਰੀ ਚੰਗੇਰੀ ॥ Eik Thajan Thuree Changaeree ||
ਘਰ ਕੀ ਗੀਹਨਿ ਚੰਗੀ ॥ Ghar Kee Geehan Changee ||
ਜਨੁ ਧੰਨਾ ਲੇਵੈ ਮੰਗੀ ॥੨॥੪॥ Jan Dhhanna Laevai Mangee ||2||4||
ਸਵੈਯਾ ॥ Savaiya ||
ਯਾਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਿ ਭਏ ਹੈ ਮਹਾਂ ਮੁਨਿ ਦੇਵਨ ਕੇ ਤਪ ਮੈ ਸੁਖ ਪਾਵੈਂ ॥
Yathae Prasann Bheae Hai Mehan Mun Dhaevan Kae Thap Mai Sukh Pavain ||
ਜਗ ਕਰੈ ਇਕ ਬੇਦ ਰਰੈ ਭਵਤਾਪ ਹਰੈ ਮਿਲਿ ਧਿਆਨਹਿ ਲਾਵੈਂ ॥
Jag Karai Eik Baedh Rarai Bhavathap Harai Mil Dhhianehi Lavain ||
ਝਾਲਰ ਤਾਲ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਉਪੰਗ ਰਬਾਬ ਲੀਏ ਸੁਰ ਸਾਜ ਮਿਲਾਵੈਂ ॥
Jhalar Thal Mridhang Oupang Rabab Leeeae Sur Saj Milavain ||
ਕਿੰਨਰ ਗੰਧ੍ਰਬ ਗਾਨ ਕਰੈ ਗਨਿ ਜੱਛ ਅਪੱਛਰ ਨਿਰਤ ਦਿਖਾਵੈਂ ॥੫੪॥
Kinnar Gandhhrab Gan Karai Gan Jashh Apashhar Nirath Dhikhavain ||54||
ਸੰਖਨ ਕੀ ਧੁਨ ਘੰਟਨਿ ਕੀ ਕਰਿ ਫੂਲਨ ਕੀ ਬਰਖਾ ਬਰਖਾਵੈਂ ॥
Sankhan Kee Dhhun Ghanttan Kee Kar Foolan Kee Barakha Barakhavain ||
ਆਰਤੀ ਕੋਟ ਕਰੈ ਸੁਰ ਸੁੰਦਰ ਪੇਖ ਪੁਰੰਦਰ ਕੇ ਬਲਿ ਜਾਵੈਂ ॥
Arathee Kott Karai Sur Sundhar Paekh Purandhar Kae Bal Javain ||
ਦਾਨਵ ਦੱਛਨ ਦੈ ਕੈ ਪ੍ਰਦੱਛਨ ਭਾਲ ਮੈ ਕੁੰਕਮ ਅੱਛਤ ਲਾਵੈਂ ॥
Dhanav Dhashhan Dhai Kai Pradhashhan Bhal Mai Kunkam Ashhath Lavain ||
ਹੋਤ ਕੁਲਾਹਲ ਦੇਵਪੁਰੀ ਮਿਲਿ ਦੇਵਨ ਕੇ ਕੁਲਿ ਮੰਗਲਿ ਗਾਵੈ ॥੫੫॥
Hoth Kulahal Dhaevapuree Mil Dhaevan Kae Kul Mangal Gavai ||55||
ਲੈ ਬਰਦਾਨ ਸਭੈ ਗੁਪੀਆ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਕੈ ਮਨਿ ਡੇਰਨ ਆਈ ॥
Lai Bardaan Sabhai Gupeeaa Ati Aanaanda Kai Mani Deran Aaeee ॥
ਗਾਵਤ ਗੀਤ ਸਭੈ ਮਿਲ ਕੈ ਇਕ ਹ੍ਵੈ ਕੈ ਪ੍ਰਸੰਨ੍ਯ ਸੁ ਦੇਤ ਬਧਾਈ ॥
Gaavata Geet Sabhai Mila Kai Eika Havai Kai Parsaanni Su Deta Badhaaeee ॥
ਸਵੈਯਾ
Savaiya
ਪਾਇ ਗਹੇ ਜਬ ਤੇ ਤੁਮਰੇ ਤਬ ਤੇ ਕੋਊ ਆਂਖ ਤਰੇ ਨਹੀ ਆਨਯੋ ॥
Pae Gehae Jab Thae Thumarae Thab Thae Kooo Aankh Tharae Nehee Anayo ||
ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਪੁਰਾਨ ਕੁਰਾਨ ਅਨੇਕ ਕਹੈਂ ਮਤ ਏਕ ਨ ਮਾਨਯੋ ॥ Ram Reheem Puran Kuran Anaek Kehain Math Eaek N Manayo ||
ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬੇਸ ਸਬੈ ਬਹੁ ਭੇਦ ਕਹੈ ਹਮ ਏਕ ਨ ਜਾਨਯੋ ॥
Simrith Sasathr Baes Sabai Bahu Bhaedh Kehai Ham Eaek N Janayo ||
ਸ੍ਰੀ ਅਸਪਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੁਮਰੀ ਕਰਿ ਮੈ ਨ ਕਹਯੋ ਸਭ ਤੋਹਿ ਬਖਾਨਯੋ ॥
Sree Asapan Kripa Thumaree Kar Mai N Kehayo Sabh Thohi Bakhanayo ||
ਦੋਹਿਰਾ ॥
Dhoohira ||
ਸਗਲ ਦੁਆਰ ਕੋ ਛਾਡਿ ਕੈ ਗਹਿਓ ਤੁਹਾਰੋ ਦੁਆਰ ॥
Sagal Dhuar Ko Shhadd Kai Gehiou Thuharo Dhuar ||
ਬਾਂਹਿ ਗਹੈ ਕੀ ਲਾਜ ਅਸ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾਸ ਤੁਹਾਰ ॥
Banhi Gehai Kee Laj As Gobindh Dhas Thuhar ||
ਐਸੇ ਚੰਡ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤੇ ਦੇਵਨ ਬਢਿਓ ਪ੍ਰਤਾਪ ॥
Aisae Chandd Prathap Thae Dhaevan Badtiou Prathap ||
ਤੀਨ ਲੋਕ ਜੈ ਜੈ ਕਰੈ ਰਰੈ ਨਾਮ ਸਤਿ ਜਾਪਿ ॥
Theen Lok Jai Jai Karai Rarai Nam Sath Jap ||
ਚੱਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰ ਵਰਤੀ ਚਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰ ਭੁਗਤੇ ॥
Chathr Chakr Varathee Chathr Chakr Bhugathae ||
ਸੁਯੰਭਵ ਸੁਭੰ ਸਰਬ ਦਾ ਸਰਬ ਜੁਗਤੇ ॥
Suyanbhav Subhan Sarab Dha Sarab Jugathae ||
ਦੁਕਾਲੰ ਪ੍ਰਣਾਸੀ ਦਇਆਲੰ ਸਰੂਪੇ ॥
Dhukalan Pranasee Dhaeialan Saroopae ||
ਸਦਾ ਅੰਗ ਸੰਗੇ ਅਭੰਗੰ ਬਿਭੂਤੇ ॥
Sadha Ang Sangae Abhangan Bibhoothae ||
External links
https://www.searchgurbani.com/baanis/aarti Aarti "Gagan Mein Thaal" on Nokia Music Store
References
- http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/tayaarinews/article1-story-67-67-199585.html गुरु नानक देव और उनके द्वारा प्रवर्तित मार्ग
- http://www.orissa.gov.in/e-magazine/orissareview/2012/Feb-March/engpdf/1-6.pdf
- http://www.barusahib.org/Assets/Publications/Natures_Own_Arti.pdf
- http://www.sikh-heritage.co.uk/Scriptures/Guru%20Granth/Guru%20Granth.htm
- "Tagore and Sikhism - Mainstream Weekly". www.mainstreamweekly.net. Retrieved 2019-10-11.
- Sep 3, Gur Kirpal Singh Ashk | TNN | Updated; 2004; Ist, 0:59. "Sikhism inspired Tagore: Expert | Chandigarh News - Times of India". The Times of India. Retrieved 2019-10-11.CS1 maint: numeric names: authors list (link)
- "Tagore and The Sikh Gurus: A good read". The Statesman. 2015-01-14. Retrieved 2019-10-11.